माटोका घर, घरकै थारू परिकार र साँझको लाठी नाच। दुई राष्ट्रिय निकुञ्जका किनारमा थारू समुदायले चलाएका होमस्टेमा के अपेक्षा गर्ने भन्ने गाइड।
नवलपुर र बर्दिया, १ मंसिर २०८३ ।
नेपालका तराईका राष्ट्रिय निकुञ्ज गैंडा, बाघ र चराका लागि चिनिन्छन्। तिनका किनारका थारू गाउँले भने पाहुनालाई अर्कै कारणले बोलाउँछन्: गाउँकै घरमा बास, परिवारसँगै खाना र साँझ स्थानीय नाच। तीनवटा गाउँले यो कसरी चलाइरहेका छन्, हेरौं।
नारायणी किनारको अमलटारी
अमलटारी नवलपुरको कावासोतीमा, सन् १९८४ देखि युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा रहेको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको पश्चिमी किनारमा पर्छ। मोङ्गाबेको रिपोर्टअनुसार यहाँको सामुदायिक होमस्टे सन् २०१३ मा स्थानीयले सरकार र डब्लुडब्लुएफको सहयोगमा सुरु गरेका हुन् र सन् २०१७ मा पर्यटन मन्त्रालयले यसलाई उत्कृष्ट होमस्टे कार्यक्रम घोषणा गरेको थियो।
सोही रिपोर्टअनुसार यहाँ पाहुना पालैपालो घरमा पठाइन्छ, ताकि कुनै घर छुट्दैन, र आम्दानी हरेक महिना सदस्यबीच बराबर बाँडिन्छ। पाहुना राख्ने परिवार थारू, बोटे र मुसहर समुदायका छन्।
थारू महिलाले चलाएको बरौली
सोही नगरपालिकाको बरौलीमा थारू महिलाहरूले सन् २०१५ मा कम्युनिटी होमस्टे नेटवर्कसँग मिलेर होमस्टे सुरु गरे। मोङ्गाबेको रिपोर्टअनुसार नेटवर्कले दस वर्षे सम्झौता गरेर यसको व्यवस्थापन गर्छ। नेटवर्कको आफ्नै पृष्ठमा डुङ्गा सयर, चरा अवलोकन, थारू भित्ते चित्र र खाना पकाउने कक्षा उल्लेख छन्।
बर्दियाको डल्ला
सुदूरपश्चिमतर्फ, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जबाट करिब ४ किलोमिटर दक्षिणमा रहेको डल्ला गाउँमा करिब १०५ घर छन्, जसमध्ये ९८ प्रतिशत थारू छन्। काठमाडौं पोस्टका अनुसार यहाँ सन् २०११ को मार्चमा २२ थारू घरले होमस्टे सुरु गरेका थिए र सन् २०१६ मा बेलायती राजकुमार ह्यारी यहाँ आएका थिए।
बर्दिया निकुञ्जको आधिकारिक परिचयमा थारूलाई यस क्षेत्रका आदिवासी भनिएको छ र कर्णाली नदीमा घडियाल गोही र गङ्गा डल्फिन पाइने उल्लेख छ।
के खाने, के हेर्ने
धानखेतमा पाइने घोंघी र भापमा पकाइने ढिकरीजस्ता थारू परिकार चाख्न पाइन्छ, जसबारे काठमाडौं पोस्टको यो लेखमा विस्तृत छ। साँझ धेरै गाउँमा मादलको तालमा नाचिने लाठी नाच देखाइन्छ, जुन थारू समुदायमा लोकप्रिय छ।
जानुअघि
- सामुदायिक होमस्टेमा पाहुनालाई प्रायः पालैपालो घर तोकिन्छ, त्यसैले घर रोज्न नपाइन सक्छ।
- लामखुट्टे भगाउने औषधि र टर्च लैजानुहोस्। गाउँको साँझ अँध्यारो हुन्छ र तराईमा वर्षको धेरैजसो समय लामखुट्टे हुन्छन्।
- मानिसको तस्बिर खिच्नुअघि सोध्नुहोस्, विशेषगरी पूजा वा उत्सवका बेला।
- निकुञ्जभित्र जङ्गल सयर वा सफारीका लागि अनुमति र इजाजतप्राप्त गाइड चाहिन्छ। घरबेटीलाई मिलाइदिन भन्नुहोस्।



