सामुदायिक होमस्टेका लागि कम्तीमा पाँच घर, एउटा घरमा बढीमा चार कोठा। सङ्घीय कार्यविधि २०६७ र कोशी प्रदेशको कार्यविधिले के भन्छन्।
१ मंसिर २०८३ ।
नेपालमा होमस्टेसम्बन्धी नियम सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहका फरक फरक दस्तावेजमा छरिएका छन्। सङ्घीयतापछि सबैले मान्ने एउटै राष्ट्रिय नियम छैन। मुख्य दस्तावेजले के भन्छन्, हेरौं।
सङ्घीय कार्यविधि २०६७
नेपाल सरकारले २०६७ सालमा स्वीकृत गरेको होमस्टे सञ्चालन कार्यविधि, २०६७ अहिले पनि पर्यटन विभागको सूचीमा छ। यसले होमस्टेलाई दुई प्रकारमा बाँडेको छ:
- सामुदायिक होमस्टे: अलग अलग स्वामित्वका कम्तीमा पाँच घरधनीले सामूहिक रूपमा चलाउने।
- निजी होमस्टे: ग्रामीण वा सहरी क्षेत्रमा निजी रूपमा चलाउने।
यसको मापदण्डअनुसार हरेक घरमा पाहुनाका लागि कम्तीमा एउटा छुट्टै कोठा हुनुपर्छ, एउटा घरले बढीमा चार कोठा पर्यटकका लागि छुट्याउन सक्छ र एउटा कोठामा बढीमा दुई ओछ्यान हुन्छन्। सफा शौचालय, नुहाउने ठाउँ, फिल्टर गरेको वा उमालेको पानी अनिवार्य छन्, र पाहुनाको कोठानजिक गाईवस्तु पाल्न पाइँदैन।
दर्ताका लागि मन्त्रालयको पर्यटन उद्योग महाशाखा वा पर्यटन कार्यालयमा निवेदन दिनुपर्छ। निजी होमस्टेका लागि स्थानीय निकायको सिफारिस र सामुदायिक होमस्टेका लागि कम्तीमा पाँच घरधनीको लिखित सहमति चाहिन्छ। निरीक्षणपछि मापदण्ड पुगेका घरलाई एकाइका रूपमा दर्ता गरिन्छ र दर्ता हरेक पाँच वर्षमा नवीकरण गर्नुपर्छ।
प्रदेश र स्थानीय तह
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ले वडा समितिलाई आफ्नो वडामा घरबास पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने जिम्मा दिएको छ। केही प्रदेशले आफ्नै नियम बनाएका छन्। कोशी प्रदेशको होमस्टे सञ्चालन तथा व्यवस्थापन कार्यविधि, २०७७ले दर्ता नगरी होमस्टे चलाउन रोक्छ, स्थानीय सिफारिससहित प्रदेश पर्यटन कार्यालयमा निवेदन दिनुपर्ने व्यवस्था गर्छ र दर्ता दस्तुर निजी होमस्टेका लागि रु. २,००० र सामुदायिकका लागि रु. ५,००० तोक्छ। यसले लेखापरीक्षण गरिएको हिसाब राख्नुपर्ने र खुद नाफामा प्रचलित कानुनबमोजिम प्रदेश सरकारलाई कर तिर्नुपर्ने पनि भनेको छ।
गण्डकीमा भने दर्ता र नवीकरण स्थानीय तहले गर्ने गरेको प्रदेशका एक अधिकारीले सन् २०२२ मा काठमाडौं पोस्टलाई बताएका थिए।
के बदलिन सक्छ
पर्यटन नीति, २०८२ले पदयात्रा मार्ग र ग्रामीण क्षेत्रका सम्भावित बस्तीमा घरबासलाई प्रोत्साहन गरिने भनेको छ। सञ्चालक आफैं पनि नियम अद्यावधिक होस् भन्ने चाहन्छन्: द राइजिङ नेपालका अनुसार नेपाल होमस्टे महासङ्घले २०८२ माघमा राष्ट्रिय कार्यविधिको मस्यौदामाथि छलफल गर्दै २०६७ सालको नियम सङ्घीयतापछि पुरानो भएको बताएको थियो।
होमस्टे खोल्नुअघि
- तपाईंको पालिका र प्रदेशमा होमस्टे दर्ता कुन निकायले गर्छ, वडा कार्यालयमा सोध्नुहोस्।
- तपाईंको प्रदेशको आफ्नै कार्यविधि छ भने दस्तुर, नवीकरण र करबारे त्यो हेर्नुहोस्।
- पहिलो दिनदेखि पाहुनाको विवरण र आम्दानी खर्चको हिसाब राख्नुहोस्। नवीकरणमा यी माग्छन्।
